Nỗ lực của bạn có xứng đáng với thù lao được trả?

Trong một buổi chia sẻ, TS Giản Tư Trung đặt ra câu hỏi: "Khi đi làm công ty trả tôi 5 đồng, vậy tôi sẽ làm theo kiểu 10 đồng hay 5 đồng?". Ông phân tích: "Làm theo kiểu 5 đồng thì mất mình, làm theo kiểu 10 đồng thì mất tiền. Tốt nhất là làm theo kiểu 15 đồng vì đây là cơ hội tốt nhất để biết mình là ai."

Nếu trong đời chưa bao giờ dấn thân làm hết mình, đào sâu đến "lõi của Trái Đất", thì ta sẽ không bao giờ có cơ hội hiểu mình. Tôi có một anh bạn tên P, 31 tuổi, làm trong ngành Marketing. Anh luôn done task một cách "theo ý sếp"; chưa bao giờ tôi thấy anh dành thời gian research để làm khác đi, hay đề xuất một phương án giải quyết vấn đề "lười biếng" hơn. Anh làm gì cũng vừa đủ, không bao giờ "quá tốc độ, vượt đường pitch". Sau nhiều năm lăn lộn, anh vẫn là một Content Marketing bám trụ tốt với ngành.

Dấn thân là phải luôn nhìn mình

Để dấn thân, tôi nghĩ không chỉ cần hết mình, mà còn phải luôn nhìn mình. Trong quyển 21 bài học cho thế kỷ 21, Yuval Noah Harari viết: "Giáo dục thế tục dạy chúng ta rằng, nếu ta không biết một điều gì đó, ta không nên sợ thừa nhận sự thiếu hiểu biết của mình và đi tìm bằng chứng mới. Ngay cả khi ta nghĩ mình biết một cái gì đó, ta cũng không nên sợ việc nghi ngờ những ý kiến ấy và tự kiểm tra lại."

Tôi thấy, việc "tự kiểm tra lại" ấy phụ thuộc rất lớn vào tư duy phản biện và môi trường nuôi dưỡng tính phản biện. Nhưng rõ ràng, điều này vẫn còn quá xa xỉ ở một số môi trường — nơi những sinh viên mới ra trường chỉ có một con đường duy nhất là làm theo, ít khi được chấp thuận để phản biện 1-1 với sếp của mình. Điều đó dần khiến các bạn lười suy nghĩ, ngại cống hiến vì "có propose cũng không bao giờ được".

Nhìn mình mỗi tháng, đừng đợi cuối năm

Việc nhìn mình cũng cần thực hiện thường xuyên, hằng tháng — chứ đừng đợi tới cuối năm mới nhìn lại theo trend. Nhìn số dư tài khoản ngân hàng để biết mình cần lao động cật lực ra sao. Nhìn gia đình và người thân để biết mình phải "chạy nhanh" thế nào. Nhìn các mối quan hệ xung quanh để biết ai tốt ai xấu mà kéo hay buông. Nhìn khả năng đáp ứng công việc để biết hụt chỗ nào mà bồi cho kịp.

Người ta nói AI dần sẽ thay thế rất nhiều công việc của con người. Tôi tin rằng AI sẽ không thể thay thế khả năng hiểu mình của mỗi người. Và để hiểu mình, phải dấn thân — dấn thân thật sự. Không chỉ dừng lại ở việc mang đến kết quả tốt, mà còn phải tạo ra giá trị cốt lõi độc quyền, bền vững và không ngừng phát triển.

P/s: AI có thể viết bài này trong 30 giây, nhưng vì muốn "dấn thân" viết dạo, tôi đã mất 3 tiếng.

— Trọng Hiền