Món nợ truyền thông: Bài học quản trị khủng hoảng từ sự việc của Trường Giang

Mình đồng cảm với anh Trường Giang ở góc độ cá nhân. Nhưng nhìn từ góc độ truyền thông, mình có nhiều điều băn khoăn. Tại sao lại là thời điểm này?

Anh Trường Giang và anh Trấn Thành giống như Messi và Ronaldo. Họ là siêu sao, sở hữu đông đảo người hâm mộ, tình yêu thương của khán giả, đặc ân của nghề — nhưng luôn bị so sánh, chỉ trích và theo dõi từng nhất cử nhất động.

Thứ nhất: vì sao tư liệu cũ bỗng bùng lên?

Liệu chăng anh đã va phải một điều-gì-đó? Nhiều tư liệu được "đào lại" vốn không mới, thậm chí đã diễn ra từ nhiều năm trước. Mình nghĩ có hai giả thuyết có thể giải thích cho hiện tượng này.

Giả thuyết 1 — Có hay không một tác động có định hướng? Riêng trên Threads, tên anh xuất hiện trong hơn 15.000 bài đăng, clip mỗi ngày theo hướng tiêu cực (theo Zing News), chỉ trong khoảng một tuần. Đó là một con số bất thường. Mật độ dồn dập như vậy khiến mình đặt câu hỏi: liệu có một chiến dịch nhằm đẩy câu chuyện đi xa hơn? Trong môi trường kinh doanh, giải trí khốc liệt, việc dùng tư liệu cũ để "kích hoạt" một cuộc khủng hoảng có lẽ cũng không quá xa lạ.

Giả thuyết 2 — Làn sóng tự nhiên từ thuật toán nền tảng. Khi một nội dung quá khứ bất ngờ chạm đúng "chỗ ngứa" của cộng đồng mạng (sự tò mò, sự bất bình…), thuật toán của các nền tảng như TikTok, Facebook hay YouTube sẽ tự động đẩy mạnh phân phối. Các kênh, các page nhận thấy chỉ số tương tác cao sẽ lập tức nhảy vào khai thác, tạo nên một "cơn bão" nội dung ăn theo. Đây là đặc điểm quen thuộc của nền kinh tế chú ý (Attention Economy).

Cảm quan cá nhân, mình đặt nhiều dấu hỏi hơn cho giả thuyết thứ nhất. Các bạn thì sao?

Thứ hai: cách đối diện truyền thông

Mình rất respect cách anh đối diện truyền thông và đưa ra lời xin lỗi. Thay vì chọn im lặng hoàn toàn, biến mất hoặc phản ứng gay gắt với dư luận, việc chủ động xuất hiện sau 3–5 ngày (khoảng thời gian đủ để bình tâm, lắng nghe khán giả và nhìn nhận bản thân), giữ thái độ điềm tĩnh và trả lời phỏng vấn một cách chừng mực là một bước đi đúng đắn về mặt kỹ thuật quản trị khủng hoảng.

Dù vậy, cũng cần nhìn nhận rõ: phương thức này chỉ có tác dụng xoa dịu truyền thông, chứ không thể biến những sai lầm trong quá khứ thành đúng đắn. Và anh ấy cũng đã nhận rất thẳng thắn: "đó là sai lầm, vì ứng xử chưa đủ tinh tế". Mình thấy cũng có nhiều "chuyên gia" cho rằng cách trả lời như vậy là chưa ổn về mặt xử lý khủng hoảng.

Thứ ba: "món nợ truyền thông"

Ở chiều ngược lại, việc nghệ sĩ lấy lý do "phù hợp kịch bản" hay "nhập vai tốt hơn" (theo phỏng vấn trên Zing News) để giải thích cho những tác động vật lý hay "hành vi thân mật" trên sóng truyền hình là một điểm tựa lập luận chưa thật sự thuyết phục. Mình nghĩ có rất nhiều cách để nghệ sĩ và khách mời thật sự trở thành nhân vật trong tình huống. Hơn nữa, có ba nghệ sĩ khác cũng không dùng cách này, và họ vẫn thành công trong việc kéo khách mời vào câu chuyện.

Thời điểm đó, là khán giả, mình cũng thấy bất ổn. 5–7 năm trước, sức ảnh hưởng của anh là quá lớn, mạng xã hội cũng chưa phát triển như bây giờ. Sự "không ổn" ấy cũng như một cơn gió, thổi qua man mát như mùa thu Hà Nội, rồi cũng thôi. Nhưng với các công cụ social hiện tại, gió không còn mát nữa, mà bị sấy thiệt khô.

Từ đó mình nhận ra: trong thời đại số, mọi hành vi đều là một "món nợ truyền thông". Khi ngôi sao ở đỉnh cao, dư luận có thể bị che lấp bởi tình yêu quá lớn. Nhưng khi thời thế thay đổi, những "món nợ" này sẽ bị tính cả gốc lẫn lãi. Điểm sáng hiếm hoi của người trong cuộc lần này là lựa chọn đối diện điềm tĩnh, sẵn sàng nhận mọi lỗi lầm trong quá khứ để vượt qua một cách bản lĩnh.

Cuối cùng: đám đông quá… nguy hiểm

Dư luận dễ trở thành thẩm phán, chực chờ bới móc đời tư, các mối quan hệ cũ của người khác để giải tỏa cảm xúc cá nhân. Việc lên tiếng phản đối những hành vi lệch chuẩn trên sóng truyền hình là cần thiết để nâng cao chất lượng văn hóa giải trí. Nhưng việc hùa theo các chiến dịch "tế sống" đời tư, bóc tách chuyện tình cảm đã qua lại là dấu hiệu của sự thao túng cảm xúc.

Giữa ma trận thuật toán và những chiến dịch định hướng dư luận, sự tỉnh táo của khán giả mới là bộ lọc quan trọng nhất. Hãy lựa chọn cách ứng xử phù hợp, nhìn nhận bằng tư duy văn minh, thay vì vô tình biến mình thành công cụ trong cuộc chiến giành sự chú ý trên mạng xã hội.

P/s: AI có thể viết bài này trong 30 giây, nhưng vì muốn "dấn thân" viết dạo, tôi đã mất 2 tiếng.

— Trọng Hiền